W prywatnych sprawach dotyczących dzieci sąd oczekuje od rodziców czegoś więcej niż jedynie formalnego podporządkowania się treści postanowienia o kontaktach. Od rodzica, z którym dziecko mieszka, oczekuje się aktywnego podejmowania działań w celu zapewnienia, aby kontakty faktycznie się odbywały.

W sprawie H-B (Contact) [2015] EWCA Civ 389 Sąd Apelacyjny rozważał, czego można rozsądnie oczekiwać od rodzica w sytuacji, gdy dziecko odmawia udziału w kontaktach. Sąd stwierdził, że rodzic – nie tylko jako kwestia prawa, ale jako podstawowy obowiązek rodzicielski – powinien stosować:

• argumentowanie
• perswazję
• namawianie
• zachęty
• rozsądne sankcje (takie jak uziemienie lub odebranie urządzeń elektronicznych)

lub kombinację tych środków, aby doprowadzić do wykonania postanowienia o kontaktach.

Sąd porównał ten obowiązek do działań, jakich oczekuje się od rodzica wobec dziecka, które odmawia chodzenia do szkoły lub angażuje się w szkodliwe zachowania. Rodzic nie może po prostu stwierdzić, że dziecko odmawia – musi wykazać, że zrobił wszystko, co w jego mocy, aby doprowadzić do kontaktu.

Środki egzekucyjne dostępne dla sądu

Jeżeli kontakty nie są realizowane, sąd dysponuje szeregiem środków egzekucyjnych, w tym:

• wydawaniem zarządzeń na podstawie art. 37 Children Act 1989
• zmianą lub modyfikacją postanowień o ustaleniach dotyczących dziecka
• orzeczeniem opieki naprzemiennej
• wydaniem warunkowego postanowienia „live with”
• orzeczeniem o kosztach
• karą pozbawienia wolności w poważnych przypadkach

‍

Warunkowe postanowienia „live with”

W sprawie Re M (Children) [2012] EWHC 1948 (Fam) sędzia Jackson rozważał zastosowanie warunkowych postanowień o miejscu zamieszkania dziecka (obecnie „live with”) jako środka egzekwowania kontaktów.

Sąd jasno wskazał, że jeżeli rodzic nie doprowadza do tego, aby dzieci przebywały z drugim rodzicem zgodnie z orzeczeniem, konsekwencją może być zmiana miejsca zamieszkania dzieci. W wyroku wskazano, że w przypadku niewykonania postanowienia dzieci miałyby zamieszkać z ojcem od określonej daty, a w razie niewydania dzieci możliwe byłoby wszczęcie postępowania o ich odebranie.

Pokazuje to, że rodzic utrudniający kontakty może ostatecznie utracić codzienną opiekę nad dziećmi.

‍

Zmiana ustaleń „live with” a rzetelność postępowania

W sprawie LT and RT and Children [2024] EWHC 2085 (Fam) Sąd Wysoki rozpatrywał apelację w prywatnym postępowaniu, w którym dzieci zostały zabrane matce i umieszczone przy ojcu.

Sprawa dotyczyła długotrwałego konfliktu pomiędzy rodzicami. Matka przekazywała dzieciom nieprawdziwe informacje na temat ojca i wpływała na ich negatywny stosunek do niego. Ojciec złożył wniosek o egzekucję kontaktów. Władze lokalne oraz kurator dzieci wnioskowali o odebranie dzieci matce.

Rodzice zostali zawiadomieni jedynie o pilnym posiedzeniu w przedmiocie zarządzeń i nie zostali poinformowani, że celem jest odebranie dzieci. Sąd wydał tymczasowe postanowienie opiekuńcze wraz z zarządzeniami na podstawie art. 37.

W apelacji sąd uznał, że przed podjęciem takiego kroku należało rozważyć alternatywy. W szczególności sąd wskazał, że należało rozważyć:

• postanowienie o kontaktach opatrzone klauzulą sankcji
• orzeczenie opieki naprzemiennej
• postanowienie typu „unless”, zgodnie z którym, jeżeli matka nie zapewni kontaktów, dzieci zostaną przeniesione do ojca

‍

Wnioski: egzekwowanie w przypadku niewykonania postanowienia

Jeżeli rodzic nie wykonuje postanowienia o kontaktach, drugi rodzic może skorzystać z dostępnych środków egzekucyjnych. Sąd może:

• wydać postanowienia egzekucyjne
• nałożyć obowiązek nieodpłatnej pracy
• zasądzić rekompensatę za poniesioną stratę finansową
• zmienić lub zastąpić obowiązujące ustalenia dotyczące dziecka
• orzec opiekę naprzemienną lub warunkowe postanowienie „live with”
• orzec o kosztach
• w skrajnych przypadkach orzec karę pozbawienia wolności

Postanowienia sądu muszą być wykonywane, a od rodziców oczekuje się aktywnych działań w celu zapewnienia realizacji kontaktów.